Rowery publiczne zyskały na przestrzeni ostatnich lat sporą popularność w wielu polskich miastach. Jednym z pionierskich systemów w Polsce był Poznański Rower Miejski (PRM). Co więcej, jako jedni z pierwszych mieliśmy możliwość dokonania analizy funkcjonowania PRMu. Pojawiła się więc świetna okazja do wykorzystania geoankiety. Nie mogliśmy jej nie wykorzystać.


Od czego się zaczęło?

Badanie użytkowników poznańskiego systemu roweru publicznego było efektem członkostwa jednego z nas w społecznym zespole ds. funkcjonowania systemu poznańskiego roweru publicznego. Jego zadaniem było wypracowanie dalszych kierunków rozwoju systemu, po zakończeniu umowy z dotychczasowym operatorem. W skład zespołu weszli przedstawiciele Zarządu Transportu Miejskiego, Urzędu Miasta Poznania, Politechniki Poznańskiej oraz strony społecznej – Stowarzyszenia Rowerowy Poznań.

Celem prac zespołu było opracowanie modelu przyszłego funkcjonowania systemu jako podstawy zamówienia publicznego na dostarczenie systemu dla Poznania.

Motywy wykorzystania PRM

Jaka przyszłość dla Poznańskiego Roweru Miejskiego?

Jednym z kluczowych zagadnień, przed jakimi stanął zespół, był wybór sposobu funkcjonowania PRM: jako istniejącego dotąd systemu opartego na stacjach (tzw. III generacji) lub umożliwiającego pozostawienie rowerów w dowolnym miejscu wewnątrz wyznaczonej strefy (tzw. IV generacji). Co ważne, wybór rozwiązania w tej dziedzinie nierozerwalnie wiązał się także z decyzjami o rozwoju przestrzennym:

  • w jakich dzielnicach wyznaczyć nowe stacje lub strefę wypożyczeń?
  • w jakiej odległości od siebie powinny być usytuowane stacje?
  • czy stacje lokalizować w okolicach przystanków komunikacji publicznej?

Okazało się, że w udzieleniu odpowiedzi na wiele z tych pytań była potrzebna wiedza pozyskana bezpośrednio od użytkowników roweru publicznego. Urząd dysponował dotychczas zarówno szczegółowymi statystykami wypożyczeń jak i informacjami o stanie technicznym infrastruktury. Nie posiadał natomiast informacji o motywach podróży, ich charakteru i częstotliwości. Do celu pozyskania tych informacji użyto geoankiety.

Równolegle do ankiety zespół gromadził także inne źródła informacji. Przeprowadził dialog techniczny z dostawcami systemów, zorganizował testy techniczne rowerów IV generacji i analizował możliwość adaptacji obecnie użytkowanych rowerów do nowych rozwiązań.


Poznański Rower Miejski – geoankieta

Dlaczego geoankieta?

Kluczowym elementem diagnozy było rozpoznanie opinii użytkowników systemu. W tym celu powstała przygotowana przez nas geoankieta. Jej celem było zbadanie następujących zagadnień:

  • skąd i dokąd przemieszczają się użytkownicy roweru miejskiego?
  • w jakich celach podróżują rowerem miejskim?
  • czy przesiadają się na inne środki transportu?

Chciano także znać zdanie użytkowników na temat preferencji co do systemu: stacyjnego z jednej strony i bezstacyjnego z drugiej oraz o formę opłat abonamentowych. Ankieta składała się z pytań ankietowych oraz map z możliwością nanoszenia własnych propozycji lokalizacji elementów systemu (stacji, strefy elastycznych wypożyczeń).

Geoankieta pozwoliła na zbadanie w/w kwestii w skali trudnej do osiągnięcia dla tradycyjnych konsultacji społecznych. Co więcej, wykorzystanie tego narzędzia pozwoliło na wygenerowanie konkretnych danych przestrzennych możliwych do prezentacji graficznej. Ułatwiło to podjęcie ostatecznej decyzji.

Respondenci mogli wypełniać ankietę przez miesiąc, a link do ankiety rozprowadzany był przez Urząd Miasta Poznania oraz organizacje społeczne, np. Rowerowy Poznań. Informacja o geoankiecie była także przekazywana za pośrednictwem mediów tradycyjnych, a także w ramach konferencji prasowej z udziałem wiceprezydenta.


Wnioski z geoankiety

W ankiecie wzięło udział ponad 3000 osób. Wyniki przedstawiono na spotkaniu zespołu z udziałem wiceprezydenta w maju 2018 roku, a upublicznione na stronie Zarządu Transportu Miejskiego w lipcu 2018. Na podstawie analizy danych sformułowaliśmy następujące wnioski:

  • Nie stwierdzono sztywnego podziału na rowerzystów i kierowców – respondenci zadeklarowali posiadanie zarówno własnych rowerów (80%) jak i własnych samochodów (75%).
  • Około 50% respondentów deklarowała używanie systemu przynajmniej raz w tygodniu.
  • Dominowały motywy codziennej mobilności (dojazd do pracy/ szkoły/ miejsca spędzania wolnego czasu) – ponad 50% respondentów, przy motywie rekreacyjnym na poziomie 18%.
  • Głównym środkiem transportu, z którego rezygnowali respondenci był transport publiczny (49%), ale wysoki był także udział samochodu (22%).
  • Prawie 50% głównych podróży respondentów to podróże multimodalne, co wskazuje na ważną rolę wspierającą wobec transportu publicznego.
  • Respondenci wskazali wiele powodów korzystania z systemu (niezależność – 75%, elastyczność – 66%, korzyści zdrowotne – 54%). W przypadku niekorzystania z systemu, najczęściej deklarowany był tylko jeden powód (jakość infrastruktury systemu – 45%, warunki poruszania się po mieście – 37%, trudności w obsłudze – 32%).
  • 31% osób, które wypełniły ankietę, opowiedziało się za systemem III generacji, ze stacjami, a 46% wybrało bezstacyjny system IV generacji. Respondenci zadeklarowali gotowość płacenia abonamentu, połowa z nich zaakceptowała limit 60 minut dziennie na poziomie 20 zł, a połowa abonament bez limitu na poziomie 35 zł.

„Po przeprowadzeniu internetowej ankiety miejskiej, dwóch dialogów technicznych, testów dostępnych na rynku rowerów oraz oprogramowania, wykonaniu analiz, w tym finansowej ustaliliśmy, że najkorzystniejszym rozwiązaniem będzie system mieszany” –

Daniel Wawrzyniak, zastępca dyrektora Zarządu Transportu Miejskiego.

Akceptacja stawki miesięcznego abonamentu obejmującego korzystanie z PRM bez limitu
Akceptacja stawki miesięcznego abonamentu obejmującego 60 min korzystania z PRM dziennie

Poznański Rower Miejski – gdzie nowe stacje?

Co ciekawe, z dużym zainteresowaniem spotkała się możliwość oznaczania proponowanych lokalizacji stacji systemu. Na mapie naniesiono aż 3655 oznaczeń. Spośród 119 wynikowych kandydatów na lokalizację stacji, aż 45% znajdowało się w strefie silnego potencjału do oddziaływania (500 – 1500 m od istniejących stacji).  Kolejne 36% oznaczeń to stacje zwiększające gęstość systemu na terenie już nim objętym, a tylko 19% to stacje bardzo odległe od innych stacji systemu.

Preferencje dotyczące lokalizacji strefy wypożyczeń skoncentrowały się w śródmieściu Poznania, będącym jednocześnie terenem wysokiego zagęszczenia stacji istniejących i proponowanych. Wybory mieszkańców niejako potwierdziły standardy rozwoju tego typu systemów, opierających się przede wszystkim na zagęszczaniu sieci w śródmieściu.



Podsumowanie projektu

Użycie geoankiety w badaniu Poznańskiego Roweru Miejskiego okazało się skutecznym narzędziem przy analizie zachowań i preferencji użytkowników systemu. Ujawniło dane pomocne przy podjęciu decyzji o kierunku rozwoju systemu roweru publicznego. Udział ponad 3000 osób w geoankiecie był istotnym wskaźnikiem dla urzędników i władz miejskich, gdzie tworzyć nowe stacje i w jakiej generacji.

Kolejnym ciekawym krokiem byłoby przeprowadzenie podobnej geoankiety już po wprowadzeniu IV generacji rowerów publicznych. Pozwoliłaby ona na ocenę nowych rozwiązań i ewentualne wprowadzenie ulepszeń.


Projekt – krok po kroku

KROK 1

Przygotowanie geoankiety dla użytkowników Poznańskiego Roweru Miejskiego
KROK 2

Analiza zebranych danych wraz z przedstawieniem ich w formie graficznej
KROK 3

Przygotowanie merytorycznego raportu wraz z rekomendacjami kierunku rozwoju systemu
KROK 4

Wdrożenie rozwiązania na bazie rekomendacji oraz innych narzędzi konsultacyjnych


Oprogramowanie geoankiety i geodyskusji zostało przygotowane i udostępnione w ramach projektu “Geoportal wspierający partycypację społeczną w planowaniu przestrzennym” współfinansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju na podstawie umowy numer PBS3/A9/39/2015.